Selen je hemijski element sa simbolom Se i atomskim brojem 34. Selen se u prirodi veoma rijetko nalazi u čistom stanju, a najčešći je u jedinjenjima poput sulfata. Selenijumove soli su veoma toksične za ljudski organizam, međutim u malim količinama, tragovima, selen je neophodan za zdrav život. Kao neophodan element je identifikovan 1957 godine i od tada je dio mnogih vitaminskih dodataka kao i adaptiranih mliječnih formula za bebe. Selen je moćan antioksidans. Zbog široke dostupnosti, selen nije preporučeno unositi kroz dodatke ishrani (osim u izuzetnim slučajevima i na preporuku ljekara). Raznovrsna ishrana je mnogo bolji izbor za zadovoljenje potreba organizma za selenom.

Biološka uloga

Raznovrsna prehrana, a pogotovu redovno konzumiranje ovih namirnica će vam obezbjediti dnevne potrebe organizma za selenom: ribe hladnih planinskih voda (pastrmka, mladica, losos), brazilski orasi, tunjevina, sardine, bubrezi, janjetina, ćuretina, senf, gljive, cjelovite žitarice, sirevi, bijeli luk, tofu, razne sjemenke, rakovi, dagnje, zečetina, riba generalno i sočivo.

Selen je kao što smo rekli u tragovima neophodan za životinjski i biljni svijet. Selen je komponenta antioksidativnih enzima: glutation peroksidaze i tioredoksin-disulfid reduktaze. Ovi enzimi imaju glavnu ulogu da spriječe oksidativna oštećenja ćelija kod biljaka, životinja i naravno ljudi. Glutation peroksidaza štiti i eritrocite od oksidativnog djelovanja slobodnih radikala. Oba enzima učestvuju i u zaštiti kože od ultraljubičastog zračenja. Selen je sastavni dio dejodinaze, enzima koji učestvuje u regulaciji tiroidnih hormona. Ovaj mineral učestvuje i produkciji i efikasnosti leukocita. Efikasan je pri zaštiti organizma od lošeg uticaja teških metala poput žive, nikla, kadmijuma, arsena i olova. Utiče na zapaljenske procese i veoma je bitan za zdravlje reproduktivnih organa. Prosječna količina selena u tijelu odraslog čovjeka koji živi u podneblju siromašnom selenom je 6 miligrama, a u podneblju bogatom selenom je do 20 miligrama. Selen se izlučuje mokraćom, sjemenom tečnošću, znojem i disanjem.

Preporučeni unos selena

Potrebe organizma za selenom variraju od perioda života i pola osobe… U tabeli ispod su navedene preporučene vrijednosti za unos selena:

Bebe i djeca
Od rođenja do 3. mjeseca 10 µg/dan /
3-6 mjeseci 10 µg/dan /
7-12 mjeseci 15 µg/dan 8 µg/dan
1-3 godine 20 µg/dan 10 µg/dan
4-6 godina 20 µg/dan 15 µg/dan
7-10 godina 30 µg/dan 25 µg/dan
Muškarci
11-14 godina 40 µg/dan 35 µg/dan
15-18 godina 50 µg/dan 45 µg/dan
19-24 godina 70 µg/dan 55 µg/dan
Stariji od 24 godina 70 µg/dan 55 µg/dan
Žene
11-14 godina 45 µg/dan 35 µg/dan
15-18 godina 50 µg/dan 45 µg/dan
19-24 godina 55 µg/dan 55 µg/dan
Starije od 24 godina 55 µg/dan 55 µg/dan
U trudnoći 65 µg/dan 55 µg/dan
U laktaciji 75 µg/dan 70 µg/dan

Dnevni unos selena ne bi smjeo da bude veći od 400 µg ili 5 µg / kg telesne mase.

Hrana bogata selenom

Raznovrsna prehrana, a pogotovu redovno konzumiranje ovih namirnica će vam obezbjediti dnevne potrebe organizma za selenom: ribe hladnih planinskih voda (pastrmka, mladica, losos), brazilski orasi, tunjevina, sardine, bubrezi, janjetina, ćuretina, senf, gljive, cjelovite žitarice, sirevi, bijeli luk, tofu, razne sjemenke, rakovi, dagnje, zečetina, riba generalno i sočivo.

Nedostatak selena

Nedostatak selena je veoma rijetka pojava kod ljudi i to zbog široke rasprostranjenosti selena i malih potreba organizma za selenom. Međutim nedostatak je moguć kod osoba koje imaju teško poremećen rad crijeva, osoba koje su starije od 90 godina kao i kod osoba koje su radile želučanu premosnicu. Nedostatak selena zajedno sa Koksaki infekcijom može dovesti do potencijalno fatalne Kešanove bolesti kojoj je glavni simptom oslabljen srčani mišić. Zajedno sa nedostatkom joda može dovesti do Kašinbekove bolesti, kojoj je glavni simptom oštećenje i slabljenje hrskavice. Manjak selena može uzrokovati i simptome slične hipotireozi sa pratećim simptomima usporenosti, umora, guše, kretenizma i spontanog pobačaja.

Trovanje selenom – selenoza

Kako je selen toksičan, tako pretjeran unos selena (više od 400-450 mikrograma dnevno) tokom dužeg perioda uzrokuje razne poremećaje u organizmu i stanje koje se naziva selenoza. Simptomi su sledeći: dah sa mirisom bijelog luka, gastrointestinalne poremećaji, gubitak kose, ljuštenje nokata, umor, nervoza, razdražljivost. Ekstremni slučajevi trovanja mogu dovesti do ciroze jetre, plućnog edema pa čak i smrti.

 

Povezani članci

Uslovi kopiranja i preuzimanja ovog članka

Creative Commons License
Tekst / članak na ovoj stranici je izdan pod Creative Commons Attribution 4.0 međunarodnom licencom.

Sadržaj ovog članka je vlasništvo sajta TablicaKalorija.com i njenih autora, ukoliko to nije drugačije navedeno u samom članku iznad.

Članak smijete iskopirati i koristiti na drugom sajtu pod uslovom da linkujete izvor tj ovu stranicu. Svako kopiranje i korištenje materijala sa ove stranice bez navođenja izvora linkom, smatra se kršenjem autorskih prava i podleže zakonskim sankcijama.

Članak smijete koristiti i u komercijalne svrhe pod gore navedenim uslovima.

Fotografije u ovom članku su vlasništvo trećih lica. Nutritivne vrijednosti u ovom članku su javno vlasništvo i smijete ih preuzeti bez navođenja izvora.

Comments are closed.

67 queries in 1,099 seconds.